Partícula "ĉi" en esperanto

La partícula ĉi indica proximidad:

Tie (ahí, allí, allá) → Ĉi tie (aquí)
Tiu (ese, aquel) → Ĉi tiu (este)
Tio (eso) → Ĉi tio (esto)

Como ves, se pone delante de un correlativo (ĉi + tie, tiu…). Pero también se puede poner detrás:

Tie (ahí, allí, allá) → Tie ĉi (aquí)
Tiu (ese, aquel) → Tiu ĉi (este)
Tio (eso) → Tio ĉi (esto)

Hasta aquí deberías leer si no habías aprendido nunca ĉi. Pero, si ya habías tenido el gusto de conocerlo, te invito a seguir leyendo:

# ĈI + CORRELATIVO

Ĉi se puede usar también junto a los otros correlativos de ti-. Veamos algunos ejemplos:

Tiel (así) → Ĉi tiel (de esta manera, de este modo)
Tio (eso) → Ĉi tio (todo esto, todo eso)
Tiam (entonces) → Ĉi tiam (en este momento, en ese entonces)
Ĉio (todo) → Ĉio ĉi (todo esto, todo eso)
Ĉiu (cada uno, todo/a) → Ĉiun ĉi tempon (todo este tiempo, todo ese tiempo)

# ĈI TIU + PALABRA

Cuando se den casos como este, podemos abreviar suprimiendo el correlativo:

Ĉi tiu libro (este libro) → Ĉi libro (este libro)
Ĉi tiuj libroj (estos libros) → Ĉi libroj (estos libros)

Ĉi tiu bela libro (este libro bonito) → Ĉi libro (este libro)
Ĉi tiuj belaj libroj (estos libros bonitos) → Ĉi belaj libroj (estos libros bonitos)

Ĉu vi vidis ĉi tiujn aliajn? (¿Viste estos otros?) → Ĉu vi vidis ĉi aliajn? (¿Viste estos otros?)

# ĈI PEGADO

También podemos pegar ĉi a un adjetivo o adverbio con un guion, dando ello un sentido distinto:

Sube estas manĝaĵo (debajo hay comida)
→ Ĉi-sube estas manĝaĵo (aquí debajo hay comida)

Rivera akvo (agua de río)
→ Ĉi-rivera akvo (agua de este río)

# FALTAS

Un error que cometen algunos es escribir:

Ĉi-tiu / Tiu-ĉi

En vez de:

Ĉi tiu / Tiu ĉi